BFT Hakkında
Temel Beden Farkındalık Terapisi - TBFT
Basic Body Awareness Therapy – BBAT
Kuzey Avrupa ülkelerinde tüm fizyoterapi alanlarında ve mental sağlık bakımında kullanılan ve zihin-beden birlikteliğini amaçlayan Temel Beden Farkındalık Terapisi (TBFT) biyopsikososyal ve varoluşsal hareket terapisidir. Postürü, dengeyi, doğal nefesi, hareket paterninde gözlenebilen ve deneyimlenen kas gerginliğini veya sertliğini normalleştirmeyi amaçlar. İnsan olmanın fiziksel, fizyolojik, psikososyal ve varoluşsal yönlerini dikkate alarak insan hareketlerinde bütüncül bir yaklaşımı ifade eder.
Beden farkındalığı, bilinçli olarak şu unsurların farkında olma yeteneği olarak tanımlanmıştır.
TBFT hareketlerin uzay, zaman ve enerji ile ilgili olarak nasıl gerçekleştirildiğine ve deneyimlendiğine yani hareket kalitesine odaklanır. Hareket kalitesi olgusu, fizyoterapist tarafından gözlemlenen hasta tarafından deneyimlenen hareketlerin nasıl yapıldığına dikkatin yöneltildiği TBFT’de sıklıkla kullanılmaktadır.
Yüzey ile ilişki (grounding), merkez hattında denge, hareketlerde merkezlenme, gövdeden ve solar pleksus sahasından koordinasyon, nefes, akıcılık ve farkındalık TBFT’ de eğitilen (beden egosu)'nun önemli yönleri olarak görülür. Diğer beden odaklı veya dikkat (mindfulness) odaklı terapilerle karşılaştırıldığında, zihinsel düzeyde niyet, kendini gözlemleme ve belirli beden fonksiyonlarından orijin alan “fiziksel düzeyde benliğin” sistematik bir eğitimi vardır. Bütüncül bakış açısına dayalı eğitim felsefesi, postüral stabilite (denge), doğal nefes ve farkındalık gibi temel fonksiyonları içerir. Günlük yaşam aktivitelerine benzeyen hareketler yatarken, otururken, ayakta dururken veya yürürken yapılır. Terapi programı aynı zamanda ses kullanımını, ilişkisel egzersizleri ve giysiler üzerinden yapılan masajı da içerir.
Temel Beden Farkındalık Terapisi' nin Gelişimi
TBFT Feldenkrais, Alexander tekniği ve Avrupa hareket gelenekleri (Grindler ve Silver) gibi Batı hareket uygulamalarından esinlenmiştir. Beden odaklı psikoterapide (Reich ve Lowen) TBFT etkilemiştir. Doğudan, Zen meditasyonu ve Tai-chi Chuan (Tai Chi) önemli etki kaynaklarıdır. TBFT Tai Chi’nin başlangıç egzersizlerinden geliştirilmiştir ve aynı prensipleri takip etme eğilimindedir. Fransız psikoanalist ve hareket eğitmeni Jacques Dropsy yukarıdaki bahsi geçen gelenekleri sentezledi ve metodu açıklayan iki kitap yayımladı. Dropsy hareket sistemini ‘’Psychotoni’’ veya ‘’Temel Hareketler’’ olarak isimlendirdi. İsveçli fizyoterapist Gertrud Roxendal 1970’lerin başında Jacques Dropsy ile tanıştı. Dropsy’nin hareket uygulamasını değerli görerek Temel Beden Farkındalık Terapisi (Basal Kroppskännedom) ismi altında fizyoterapi uygulama ve müfredatı ile bütünleştirdi. Aynı zamanda Temel Beden Farkındalık Terapisi’ni hedefleyen, zemin ile ilişki (grounding), postür, koordinasyon, nefes ve akıcılığı ölçen Beden Farkındalık Ölçeği’ni (Body Awareness Scale) geliştirdi.
Klinik uygulamada TBFT
TBFT hareket kalitesinde, kendilik ifadesinde, diğerleri ile etkileşimde ve günlük yaşam hareketlerini yapmada temel olan postür, koordinasyon, doğal nefes ve farkındalıkla ilişkili temel hareket fonksiyonlarına odaklanır (Gard 2005). Terapide kullanılan hareketler, nefes, masaj ve farkındalık gibi teknikler; denge, rahatlık, beden ve zihin bütünlüğü ve işbirliğini yeniden sağlamayı amaçlamaktadır (Gyllensten et al. 2003). Hareketleri yaparken bireyin hem ‘’yaptıklarına’’ hem de ‘’hareketlerde ne deneyimlediğine’’ dikkati yöneltmesi önemlidir, farkındalığını arttırır. Terapi ortamı zemin, yer minderi ve tabureden başka donanım gerektirmez. TBFT yöntemi hem bireysel terapi hem de grup terapisi olarak uygulanabilir.
Beden Farkındalık Terapisi yöntemi uygulamasında her terapi programı üç kısımdan oluşur.
1. Rahatlama: Beden taraması -edilgen gevşeme- veya ‘’beden içinde yolculuk’’ şeklindedir. Yatarak yapılan egzersizler; nefes ve ses çalışması, açılıp-kapanma koordinasyon egzersizleri, esneme ve rahatlamayı kapsar.
2. Oturarak ve ayakta yapılan egzersizler; günlük aktivitelere benzer egzersizleri kapsar. Beden dizilimi, yerle bağlantı (grounding), denge hattı ile bedenin ilişkilendirilmesi (postural stabilite), hareketlerde akıcılık çalışılır.
3. Masaj: Giysiler üzerinden uygulanan masaj bedensel teması içerir ve masaj yapanla masajı alanı etkiler. Bütüncül yaklaşım açısından masaj, bir bedene veya dokuya dokunmak değil bir insana dokunmaktır. Böyle bir bakış açısı masaj alanı dağıtmaya değil bütünlemeye yardım eder. Grup uygulamalarında katılımcılar birbirlerine masaj uygularlar.